ISLAND ART GUIDES:Σαλαμίνα, Το Νησί μου… (Μέρος Ι)

“Για να ξορκίσω ότι φοβάμαι και ν’ αγαπήσω ό,τι μισώ…” είναι ένας στίχος που με εκπροσωπούσε πάντα, σε αυτό το αφιέρωμα στην Σαλαμίνα, ακόμη περισσότερο, μια και μέσα από μία προσωπική διαδρομή και εξοικείωση, από μονοπάτια δύσκολα και δύσβατα, με το πέρασμα του χρόνου, ανακαλύπτοντας τα φωτεινά σημεία, επήλθε η συνύπαρξη, ο διάλογος και εν τέλη μια λυτρωτική απελευθέρωση, που λειτουργεί ως το “The Bride Stripped Bare by Her Bachelors, Even” του Marchel Duchamp που προβάλλονται στην μικρή-μεγάλη επιφάνειά του, ιστορίες και συρραφές ιστοριών, μυθιστοριών όσων συμπορευόμαστε- συν-πλέουμε στο ίδιο ποτάμι αυτό της τέχνης.
Γι’ αυτό και αυτό το Πρώτο Μέρος του αφιερώματος στην Σαλαμίνα, ξεκινάει με 4 καλλιτέχνες (Μαρία Γενιτσαρίου, Μαρία Ζυγομαλά, Πάνος Παπασωτηρίου και Χάρης Χαραλαμπίδης) που έχουν το στούντιο τους στο νησί κι επιλέγουν συνειδητά την διαμονή σε έναν τόπο που τους εμπνέει βαθιά…
Έπεται συνέχεια καλλιτεχνών, αλλά και Αφιερώματος…

Της Έφης Μιχάλαρου
Φωτο. Έφη Μιχάλαρου & Αρχείο Καλλιτεχνών

Μαρία Γενιτσαρίου

Είμαι εικαστικός καλλιγράφος. Η καλλιγραφία και η εικονογράφηση χειρογράφων για να γίνουν σωστά απαιτούν ησυχία και σωστό φως, δύο στοιχεία που πλέον είναι δυσεύρετα στις αστικές περιοχές. Η εγγύτητα στην θάλασσα, ο ανοικτός ορίζοντας, η καθαρότητα του φωτός, η ησυχία του ανοικτού τόπου (εννοείται πως βγαίνει εκτός ο Αύγουστος!!!) είναι η βασικές ιδιότητες που αγαπώ και για τις οποίες θυσιάζω τα εμπόδια που υπάρχουν, όπως δυστυχώς βασικές ελλείψεις σε υποδομές, μειωμένα δρομολόγια λεωφορείων κλπ οι οποίες είναι δυστυχώς και αυτές που βάζουν την Σαλαμίνα πολύ χαμηλά στην λίστα επιλογών για επίσκεψη ή μετοίκηση. Όμως θεωρώ πως τα καλά στοιχεία υπερτερούν σαφώς των υπολοίπων.
Η Σαλαμίνα είναι ένα κράμα ετερόκλητων στοιχείων που δεν της επιτρέπουν να δημιουργήσει και να διαδώσει μία σαφή προσωπικότητα, ταυτόχρονα όμως όλο αυτό το πανδαιμόνιο εντυπώσεων  δημιουργεί μία αίσθηση ελευθερίας και επιστροφής σε ένα πιο χαλαρό παρελθόν που έχει πάψει πια να υφίσταται αλλού.

 

 

 

 

 

 

 

Πάνος Παπασωτηρίου

Ως φωτογράφος, πιστεύω ότι οι εικόνες που επιλέγω να αποτυπώσω πηγάζουν από τη μουσική που ακούω, τα βιβλία που διαβάζω, τις ταινίες που βλέπω. Πιο καθοριστικές, όμως, είναι οι εμπειρίες και τα βιώματά μου.
Αυτή η σκέψη με ταξιδεύει πίσω στα παιδικά μου χρόνια, στη Σαλαμίνα της δεκαετίας του ’70 και του ’80. Ένα νησί με πλούσια ιστορία, παράδοση και σημαντική δραστηριότητα στην αλιεία,  τη γεωργία και την κτηνοτροφία. Θέλω να μοιραστώ μαζί σας αυτές τις αναμνήσεις της Σαλαμίνας, όπως τις θυμάμαι μέσα από εικόνες, ήχους και μυρωδιές:
Οι γιαγιάδες με την παραδοσιακή φορεσιά, ο ήχος από τα πασουμάκια τους όταν περπατούσαν, τα σπίτια με κοινή αυλή, το βασιλικό και ο δυόσμος να φυτρώνει σε μεταλλικά δοχεία, τα μπακάλικα με τα χύμα προϊόντα σε τσουβάλια και δοχεία. Ο φιλές ή η πάνινη τσάντα που μας έδιναν για να πάμε να κάνουμε τα ψώνια οι μανάδες μας. Ο απλωμένος τραχανάς κάτω από τις σίτες για να στεγνώσει, ο λαχανόκηπος σε κήπους ή κτήματα με την σοδειά μας. Το πολύ λεπτό φύλλο που άνοιγε η γιαγιά για να φτιάξει τηγανιτές, κολοκυθόπιτα ή άλλες λιχουδιές. Η θάλασσα και τα μακροβούτια τα καλοκαίρια, που επειδή μέναμε μακριά πηγαίναμε ανεβασμένοι στην καρότσα του αγροτικού. Οι ατελείωτες διαδρομές με τα ποδήλατα μας τα Σάββατα, κυριολεκτικά χιλιόμετρα διαδρομών και περιπέτειας. Οι μάχες στα βουνά με τα γειτονόπουλα της δίπλα συνοικίας. Παιχνίδια ως το σούρουπο στις αλάνες. Τα κυδώνια, οι καλόγνωμες, τα μύδια που βουτούσαμε για να μαζέψουμε με τον θείο ή τον πατέρα μου όταν το βράδι η μάνα μου ήθελε να φτιάξει σαγανάκι ή μυδοκεφτεδες. Το κταποδακι με πορτοκαλάδα χωρίς ανθρακικό που μας κερνούσαν στα ουζερί κάθε έξοδο μας την Παρασκευή. Τα ψώνια του μήνα στον Πειραιά και η βόλτα με τα ξύλινα καραβάκια. Ο σφαγέας που έβγαινε σεργιάνι κάθε Μεγάλη Εβδομάδα. Οι ζωικές πυτιές κρεμασμένες στον τοίχο του τυροκομείου. Τα τεράστια βαρέλια με την φέτα που ζυμωνόταν. Το ορνιθοτροφείο με το ασταμάτητο κακάρισμα, οι στάνες με τα εκατοντάδες πρόβατα να βόσκουν ελεύθερα και το τσοπανόσκυλο στο κατόπι τους μην ξεμακρύνουν επικίνδυνα. Η μυρωδιά του μελιού με την κανέλα στους λουκουμάδες και το νυχτολούλουδο τα βράδι. Τα καλοκαίρια που κοιμόμασταν σε ράντζα στην αυλή κάτω από τα αστέρια. Ο παγωτατζής που περνούσε με το τρίκυκλο από τις γειτονιές.

 

 

 

 

 

 

 

Μαρία Ζυγομαλά

Η Σαλαμίνα για μένα, δεν είναι μόνο ένας τόπος. Είναι ένας χώρος γεμάτος ιστορία, μνήμες, εικόνες και συναισθήματα. Το νησί συνδυάζει τη θάλασσα, τη φύση, την καθημερινή ζωή και το παρελθόν, δημιουργώντας ένα περιβάλλον που με εμπνέει καλλιτεχνικά. Κάθε γωνιά της, μπορεί να γίνει αφορμή για παρατήρηση και δημιουργία.
Η θάλασσά της,  έχει ιδιαίτερη σημασία. Το φως που αλλάζει πάνω στο νερό, οι αντανακλάσεις, τα χρώματα του ουρανού και η κίνηση των κυμάτων δημιουργούν συνεχώς νέες εικόνες. Άλλοτε η θάλασσα μου προκαλεί ηρεμία και άλλοτε με κάνει να σκέφτομαι τη δύναμη του χρόνου και της ιστορίας. Μέσα από αυτήν αισθάνομαι τη σύνδεση ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν.
Η ιστορία του νησιού, ιδιαίτερα η Ναυμαχία της Σαλαμίνας, αποτελεί σημαντική πηγή έμπνευσης. Οι μνήμες των ανθρώπων, οι αγώνες, οι απώλειες και η δύναμη της επιβίωσης μπορούν να μετατραπούν σε εικόνες, σύμβολα και έργα. Με ενδιαφέρει να συνδέω τα ιστορικά στοιχεία με τη σύγχρονη ζωή και το παρελθόν με το παρόν.
Η Σαλαμίνα με εμπνέει ακόμη και μέσα από τις αντιθέσεις της: η ηρεμία της φύσης δίπλα στην έντονη ανθρώπινη παρουσία, το παλιό, δίπλα στο καινούργιο, η ομορφιά δίπλα στη φθορά. Όλα αυτά με βοηθούν να παρατηρώ πιο προσεκτικά και να εκφράζω μέσα από την Τέχνη, τις σκέψεις και τα συναισθήματά μου. Για μένα, η Σαλαμίνα είναι ένας τόπος μνήμης, ζωής και δημιουργικής έμπνευσης.
Η έμπνευση έρχεται εκεί που το ορατό συναντάει το αόρατο.  Το έργο αρχίζει για μένα, πριν ακόμη υπάρξει η εικόνα. Αρχίζει με μια αίσθηση, μια εσωτερική κίνηση, ένα ερώτημα. Και ύστερα έρχεται η ύλη. Χρώμα, ύφασμα, πηλός, γύψος, μέταλλο, φως, φωτογραφία, αντικείμενα. Υλικά που μετακινούνται από την αρχική τους σημασία και αποκτούν μια άλλη ζωή. Ο πηλός με συνδέει με τη γη και τη χειρονομία της δημιουργίας· δέχεται το αποτύπωμα, την μορφή, την πίεση και την μεταμόρφωση.

 

 

 

 

 

 

 

Χάρης Χαραλαμπίδης

Την Σαλαμίνα την αγαπώ, πήγαινα από παιδί με τον πατέρα μου, που ήταν επαγγελματίες  φωτογράφος, που έλεγε για τον Αίαντα και μετά από πάρα πολλά χρόνια πριν 7 έφτιαξα και το άγαλμα του Αίαντα στο Αιάντειο.
Οι τριήρεις που φτιάχνω προέρχονται από την έμπνευσή μου από την περιοχή, είχαμε αγοράσει ένα οικοπεδάκι εδώ στις Κολώνες, πολύ κοντά στο Κυκλικό Ταφικό Μνημείο, μόλις ήρθε το ρεύμα πριν 50 χρόνια, μετακομίσαμε μόνιμα εδώ από το κέντρο της Αθήνας όπου μέναμε. Αν και  Αθηναίος γέννημα θρέμα- γεννήθηκα στην Αγίου Μάρκου, το ότι έχω ασχοληθεί με την Ναυμαχία και όλα τα θέματα γύρω από αυτήν ως καλλιτέχνης, πηγάζει από την αγάπη μου και το ενδιαφέρον μου για την Σαλαμίνα και την ιστορία της.
Όταν πρωτοήρθαμε σε αυτήν εδώ την περιοχή που ονομάζεται Κολώνες από τον φάρο Κόγχης όλη η περιοχή ήταν γεμάτη αρχαία, θυμάμαι παιδάκι ότι όλα τα γύρω οικόπεδα είχαν αρχαία, τα έβρισκες σκόρπια παντού. Με αυτά μεγάλωσα, που είναι για μενα πηγή έμπνευσης και δεν τ’ αλλάζω όπως και την Σαλαμίνα με τίποτα. Όσον αφορά την δουλειά μου, κάνω ένα είδος που τώρα πια είναι δυσεύρετο μια και έκλεισαν όλα τα εργαστήρια, όπως θυμάσαι, έκλεισα και το δικό μου στο κέντρο της Αθήνας στην Χαριλάου Τρικούπη, που ήταν και εκθετήριο, πριν αρκετά χρόνια.
Η ιστορία της δικής μου τέχνης, ξεκινάει πριν 3.000 χρόνια και είναι η μέθοδος του χαμένου κεριού, έτσι ξεκίνησαν να φτιάχνονται όλα τα μπρούτζινα αγάλματα στο παρελθόν, έτσι έφτιαχνα κι εγώ τα δικά μου αγάλματα, έπιπλα και αντικείμενα. Τώρα πια, άλλαξε το γούστο τον ανθρώπων γι’αυτό και η τέχνη μας σβήνει σιγά-σιγά…