ISLAND ART GUIDES:Τήνος-Της Ζωής μου το Μεγάλο Ταξίδιον…

Στην Τήνο πηγαίνω από 12 ετών, ήταν και είναι ένα από τα νησιά που έχω ιδιαίτερη σχέση, μια και σχεδόν κάθε χρόνο, την επισκέπτομαι και κάθε φορά ανακαλύπτω κάτι καινούργιο… Η Τήνος των εφηβικών μου χρόνων, με την γιαγιά και τον παππού που μας έπαιρνε αξημέρωτα και μας πήγαινε με το θρυλικό Ναϊάς πρώτη θέση, με την σημερινή, έχει πολλές ομοιότητες και μεγάλες διαφορές (!)

Της Έφης Μιχάλαρου
Φωτο: Δημήτρης Λεμπέσης, Γιώργος Γεωργακόπουλος & Φωτειν΄ή Καπίρη

Όμως κάθε φορά που το πλοίο μπαίνει στο λιμάνι βλέπω την γιαγιά να με κρατάει αγκαζέ και τον παππού φορτωμένο με τις τσάντες να λέει: ‘’Κορίτσια προχωράτε λίγο πιο γρήγορα, μας περιμένουν οι άνθρωποι’’, εννοώντας το φιλικό ζευγάρι που μας φιλοξενούσε κάθε Ιούλιο δύο εβδομάδες και μας περίμενε με ένα σωρό καλούδια για μεσημεριανό…

Μυρίζω ακόμη τα γεμιστά εκείνων των ημερών, τις καυτές τυρόπιτες που μας έφερνε ο παππούς για πρωϊνό, τα βραδινά παγωτά και τις βόλτες στην παραλία της χώρας που φιλοξενούμασταν. Αναπολώ τις μεσημεριανές βουτιές με τα ανίψια της κας Πόπης, που με περίμεναν με μεγάλη χαρά και τις διαδρομές με το λεωφορείο, σε μία προσπάθεια προσωπικής εφηβικής εξερεύνησης, με την άδεια της γιαγιάς, που μου έδινε πάντα την εμπιστοσύνη της!!!

Το θέαμα των ανθρώπων που έρχονταν να προσκυνήσουν γονυπετείς την Μεγαλόχαρη στα δικά μου μάτια, όπως και της γιαγιάς μου- που ήταν βαθιά θρησκευόμενη- φάνταζε υπερβολικό και γραφικό, θυμάμαι όμως ότι ποτέ δεν το σχολιάζαμε…

 

Οι επισκέψεις στα χωριά, με την απαραίτητη στον Πάνορμο για φρέσκο ψάρι και στην Μονή της Αγίας Πελαγίας ήταν στο ετήσιο πρόγραμμα…όπως και τα ψώνια στα καταστήματα της Παραλίας. Η γιαγιά, μου αγόραζε κάθε χρόνο το ωραιότερο, το πιο εντυπωσιακό και το ακριβότερο κόσμημα, όχι μόνο γιατί είχε και δικό της πορτοφόλι, αλλά και γιατί ήταν η επιτομή της κομψότητας, αγαπούσε κι εκτιμούσε βαθιά την αισθητική και την ποιότητα.

…Υπήρξαν και δύσκολες στιγμές που επισκέφθηκα το νησί και ξαναθυμήθηκα όλους όσοι πήγαιναν με πίστη και δύναμη στην Μεγαλόχαρη, επαναπροσδιορίζοντας τις εφηβικές μου σκέψεις. Γι’ αυτό και η πρώτη επίσκεψη έτσι για να ξορκίσουμε τα δύσκολα, είναι στην Μεγαλόχαρη και εν συνεχεία στα δύο Μουσεία που συναντάει κανείς μεγάλους και μοναδικούς θησαυρούς, όπως το Μουσείο Τηνίων Καλλιτεχνών με πάρα πολλά γλυπτά και την καινούργια Πινακοθήκη με έργα της Συλλογής Αθανασίου Παπαδόπουλου που μόλις εγκαινιάστηκε και τα δύο, ανήκουν στο Πανελλήνιο Ίδρυμα Ευαγγελίστριας Τήνου.

Μετά από ένα θαλάσσιο ταξίδι επιβάλλεται καλό γεύμα και πρώτη στάση στην Ακτή Αιγαίου στον Άγιο Σώστη, με το ξενοδοχείο που σέβεται απόλυτα το περιβάλλον και ένα εστιατόριο υπόδειγμα, μπάμιες με μεγάλα κομμάτια ντομάτας, γίγαντες πασπαλισμένοι με μπόλικο τυρί, μεγάλη χωριάτικη σαλάτα, χειροποίητη τυρόπιτα, ποικιλία από ψητά κρεατικά και το κέρασμα στο τέλος υπερπαραγωγή: ένα πιάτο με φρέσκα σύκα, γιαούρτι με σπιτικό γλυκό του κουταλιού σταφύλι και ένα τρίτο πιάτο με ατομικά φρεσκοψημένα κέϊκ. Σίγουρα θα ξανα-επιστρέψουμε…

Το δικό μου νήμα όμως με το νησί, το έπιασα ξανά από τα Υστέρνια και το Zig-Zag Festival που οργάνωνε η Cheap Art με τον αεικίνητο Γιώργο Γεωργακόπουλο, την Φωτεινή Καπίρη, αλλά και τιs Ελίνα & Εύα Δάλλα. Όταν ο Θεός έριξε τα σύννεφα πάνω από την γη, τα πρώτα σίγουρα τα εναπόθεσε στα  Υστέρνια (το χωριό των καλλιτεχνών) όπως το αποκαλούν. Αυτός ο τόπος ήταν αποκάλυψη για μενα. Έτσι το 2021 και το 2022, δύο συνεχόμενες χρονιές, βρέθηκα ως συμμετέχουσα επιμελήτρια με δύο διαφορετικές ομάδες καλλιτεχνών στο Φεστιβάλ που απλώνονταν από το Παλιό Σχολείο σε όλο το χωριό. Κάθε πέτρα, κάθε σπίτι, κάθε τοίχος κι ένα έργο… μουσικές & performances…

 

Μαγεία και.. Mayou το απόγευμα για δροσερά κοκτέϊλ και το ωραιότερο ηλιοβασίλεμα του νησιού ή ένα ποτήρι λευκό κρασί το βράδυ για κουβέντα με θέα τη Σύρο. Ορίζοντας για πρωϊνό που πρόσφερε η διοργάνωση με (Αυγά Βλαχάκης μια και ήταν και ο Χορηγός), ποικιλία υπέροχων ψητών κρεάτων στη Φωτεινή– ένα από τα τρία μαγαζιά της περιοχής- για να χορτάσουμε την πείνα μας τα βράδια αλλά και το ωραιότερο μαμαδίστικο κοκκινιστό με αμπελοφάσουλα και τοπικό τυρί, στην μικρή ταβέρνα του Ρήγου, στην κάτω είσοδο.

 

Σε αυτή την δεύτερη διοργάνωση συμμετείχε και η εικαστικός Κωνσταντίνα Συλίκου, με καταγωγή από τα Υστέρνια αλλά και από τον Βερναρδάδο που με φιλοξένησε στο ωραιότερο σπίτι μέσα στη φύση, τρεις μέρες και μου μιλούσε συνέχεια για το δεύτερο χωριό της και την έκθεση με τίτλο ‘’Ρίζες’’ που ετοίμαζε με ασπρόμαυρες φωτογραφίες που κουβαλούσαν όλη την ιστορία του. Έτσι, στο μεσοδιάστημα μεταξύ στησιμάτων και τρεξίματος μια και ήταν ακριβώς στην μέση από το σπίτι, δίναμε και αφίσες.

 

Αντικρύζοντας το χωριό μετωπικά, αρχικά νόμιζα ότι είναι μόνον ό,τι φαίνεται…

 

Κι όμως αυτό το μικρό χωριό με την πρώτη ματιά, έχει μεγάλη καλλιτεχνική ιστορία, η οποία ξετυλίχθηκε στην φετινή έκθεση που πραγματοποιήθηκε (21/7-9/8/26) με τίτλο: Βερναδάδος το χθες και το σήμερα της τέχνης όπου συμμετείχαν 25 καλλιτέχνες: Γιαννούλης Μ. Κουλούρης, Μανώλης Βούλγαρης, Ιωάννης Βούλγαρης, Πέτρος Περάκης, Νίκος Κ. Γαίτης, Λάζαρος Βαλάκας, Γιώργος Κοντονικολάου- ο πρεσβύτερος- Φίλιππος Σκαρής, Αντώνης Βαλάκας, Γιάννης Παλαμάρης, Μάνθος Γαϊτης, Μιχάλης Κοντονικολάου, Δημήτρης Αν. Σκαρής, Κωνσταντίνα Συλίκου, Ευαγγελία Αθανασίου, Πηνελόπη Γαϊτη, Μιχάλης Αλβέρτης, Κοσμάς Σκαρής, Αντώνης Πίττας, Γιώργος Παλαμάρης, Γιώργος Κοντονικολάου-ο νεότερος-Ανδριάνα Βούλγαρη και Στέλιος Κοντονικολάου, με κοινό άξονα την εντοπιότητα. Οργάνωση: Πολιτιστικός Συλλόγος  Βερναδάδου ‘’Άγιος Ιωάννης Θεολόγος’’,  Επιμέλεια: Βένια Παστάκα -ιστορικός τέχνης.

Πενήντα χωριά έχει η Τήνος, που όμως δεν προλαβαίνει κανείς να περιηγηθεί σε ένα τριήμερο, σίγουρα όμως μπορεί να περάσει από εκείνα που έχουν εικαστικό ενδιαφέρον και απαράμιλλη ομορφιά όπως ο Πύργος, που πήραμε πρωϊνό την πρώτη μέρα με την ξεχωριστή μαρμάρινη στάση λεωφορείων που έφτιαξαν αφιλοκερδώς οι κάτοικοι, είναι άλλωστε το χωριό με την Σχολή Μαρμαροτεχνίας και το αντίστοιχο Μουσείο της Τράπεζας Πειραιώς. Τα σοκάκια ξεχωριστά,  εντυπωσιακό είναι το πως έχει διατηρηθεί το χρώμα και η παράδοση σε αυτό τον μικρό τόπο. Όσο για τις γεύσεις όπως οι πίτες, τα αυγά με πατάτες και οι καφέδες ξεχωριστές, με το ωραιότερο γαλακτομπούρεκο μακράν στο  Αθμάρι.

Φεύγοντας μην ξεχάσετε να περάσετε από το πρώην Πνευματικό Κέντρο Πανόρμου ‘’Γιαννούλης Χαλεπάς’’, όπου εκθέτουν Σύγχρονοι Τήνιοι Μαρμαρογλύπτες με έργα μοναδικά. Μεσημεριανό στο Λιμανάκι στον Πάνορμο για φρέσκα ψάρια και θαλασσινά, αλλά και  καταπληκτικά μαγειρευτά: γεμιστά και μουσακάς, όσο για το κατσικάκι στο φούρνο λιώνει στο στόμα. Οι μερίδες (?) – γενναίες. Το κέρασμα επιβάλλεται: παγωτό.

 

Δημοτικό Ίδρυμα- «Μουσείο Κώστα Τσόκλη» στον Κάμπο, ένα αρχιτεκτονικό αριστούργημα που συνάδει με τον τόπο και το τοπίο, με τον καλλιτέχνη Κώστα Τσόκλη παρόντα, με την δική του μόνιμη έκθεση και έργα όπως ο Αη Γιώργης και το Φίδι στην είσοδο, αλλά μερικά από τα πρώτα του, που πολύ αγαπώ, όπως και το τελευταίο που έδειξε πρόσφατα στο Καπνεργοστάσιο, αλλά και τις εκδόσεις στο Πωλητήριο… Η έκθεση του Θανάση Λάλα στο κάτω κτήριο «Θανάσης Λάλας – Κώστας Τσόκλης: Συνομιλώντας με εικόνες και λέξεις», σε εισάγει σε έναν διαφορετικό κόσμο χαράς και ευδαιμονίας… ενώ ο καλύτερος επίλογος γράφεται στην έξοδο, με την μεγάλη ζεστή αγκαλιά που δίνει απλόχερα η οικογένεια Τσόκλη, τόσο η Μάγια, όσο και ο Κώστας, αντίδωρο σε μία επίσκεψη που καταγράφεται στο νου και σε ακολουθεί για ώρες…

 

Εν συνεχεία… χωριό Ξινάρα που είναι συνυφασμένο με την Καθολική Εκκλησία, μία σημαντική  βιβλιοθήκη και ένα κατάλυμα που είναι γεμάτο νέα παιδιά που κάνουν residencies, εμείς πήγαμε μεσημέρι που ήταν κλειστά, αλλά το προαύλιο ήταν γεμάτο νέους Γάλλους που έκαναν διάφορες δραστηριότητες… γι’ αυτό και απομακρυνθήκαμε πεινασμένοι για  το παραδοσιακό καφενείο me.rakitinos στο Μαρλά. Αμπελοφάσουλα γλύκισμα, ολόφρεσκη Χωριάτικη Σαλάτα, η Φάβα ήταν μέλι, Χωριάτικο Λουκάνικο και Πατάτες Τηγανητές. Γεύσεις ασυναγώνιστες, λάδι εκπληκτικό, το ένα πιάτο ανταγωνιζόταν το άλλο, μέχρι που έφτασε το επιστέγασμα όλων: Αγκινάρες τηγανιτές κομμένες μπαστουνάκια, είναι διάσημες οι αγκινάρες της Τήνου, αλλά αυτές ήταν η επιτομή της γεύσης (!) Οι μερίδες μικρές, θέλαμε λίγο παραπάνω, αλλά ουκ εν τω πολλώ το ευ!

 

Βραδινό μετά το κλείσιμο της έκθεσης στο Βερναδάδο τις ωραίες συζητήσεις και τις ακόμη ωραιότερες συναντήσεις στο Μποστάνι στον Πύργο, όπου η Κίκα προσφέρει ψωμί στον ξυλόφουρνο για καλοσώρισμα, μανιτάρια μαγικά, σαλάτα πράσινη με τσιπς αγκινάρας, πατζαροσαλάτα με κεφάλια και φύλα, τυρί Τήνου στην βάση και μπόλικα χοντροκομμένα καρύδια, γραβιέρα Τήνου για το κρασί στο τέλος και κέρασμα γαλακτομπούρεκο που της πήγαν δώρο, απίστευτη η γενναιοδωρία των Τηνίων, αλλά διάχυτη παντού…

 

Πριν επιστρέψουμε στο κλείνον άστυ περάσαμε από το Ίδρυμα Τηνιακού Πολιτισμού για την διπλή έκθεση του Εδουάρδου Σακαγιάν και της Άννας-Μαρίας Τσάκαλη ‘’ Από το χάος στον κόσμο’’ σε επιμέλεια Γιώργου Μυλωνά (10/7-23/8/26) μία όαση μέσα στην ζέστη και τον αέρα της ημέρας, ενώ ενδιαφέρον είχε και το αφιέρωμα στον Γιαννούλη Χαλεπά.

 

Επιθυμώ να είναι γλυκιά η επίγευση της επιστροφής…

Στο Παρίσι την διανθίζω με ζεστή σοκολάτα το Χειμώνα, αλλά  στην Τήνο τον Αύγουστο είναι αναμεμειγμένη με αλμύρα μια και φυσάει δυνατά. Καφές και παραδοσιακά γλυκά: αμυγδαλωτά, μαντολάτα μπουκιές με μεγάλα κομμάτια φιστίκι και φιορεντίνες, αλλά κι ένα τεράστιο κομμάτι με δύο κουτάλια cheese cake με αλμυρή καραμέλα φυστίκι στο Παραδοσιακό Ζαχαροπλαστείο Μεσκλιές, στη Χώρα ε, και λίγα λυχναράκια στο κουτί  για τον δρόμο…